ايرج افشار

4

دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )

در اين رساله گاهى منقولاتى از سياحان خارجى بدون آوردن نام آنها آمده است و مؤلف از ميان متون قديمى تاريخ سند معروف به تاريخ معصومى تأليف سيد محمد معصوم مكرى درگذشته در 1019 را ديده است به مناسبت سفرى كه ميرزا معصوم به منصب سفارت به ايران سفر كرده بود . در اين رساله اطلاعات زياد مربوط به گياهان و جانوران و كشت و زرع و محصولات و لباس مردم بومى و همچنين نامهاى طوايف مندرج است . افضل سه واژهء فرنگى استاتيستيك ، انفلوئنزا ، باربار و دو سه واژهء محلى مانند يخ‌تكن ( كه صحيح آن را آقاى آريا اهتكن يادآور شدند ) ، كوتوك را در نوشتهء خود آورده است . براى احوال افضل الملك ( محمود ) به اين منابع مىتوان مراجعه كرد : - افضل الملك كرمانى مترجم رسالهء گفتار دكارت ، راهنماى كتاب ، 18 ( 1354 ) : 313 - 323 . - نامهء افضل الملك به حسين امين الضرب ، راهنماى كتاب 9 ( 1346 ) : 351 - 352 و سواد و بياض از ايرج افشار 2 ( 1349 ) 448 - 450 . - قطعاتى چند از يك فارسى به قلم افضل الملك كرمانى در تفسير فلسفهء دكارت ، مجلّهء دانشكدهء ادبيّات تهران ، 25 ( 1362 ) : 153 - 173 . اين مؤلف را نبايد با افضل الملك ديگرى به نام غلامحسين افضل الملك مؤلف افضل التواريخ و كرّاسهء المعى و سفرنامهء خراسان و سيستان ( چاپ قدرت اللّه روشنى ) و سفرنامهء قم و كتابچهء تفصيل و حالات دار الايمان قم ( هردو چاپ دكتر محمد حسين مدرسى طباطبايى در جلد بيست و دوم فرهنگ ايران‌زمين ) اشتباه گرفت . براى اينكه اين متن از نظر اصطلاحات و اسامى محلى بىاشكال بشود زحمت مطالعهء آن را بر عهدهء دوست فاضل خالقداد آريا گذاشت . بعضى از اصلاحات ايشان كه مخلّ درستى نامها بود در متن درست شد و آنها كه از حيث تلفظ با ضبط مؤلف اختلاف داشت در پاىورق آورده شد . صورت مضبوط متن نگاه داشته شد ازين‌رو كه افضل الملك آنها را در صد سال پيش چنان شنيده بوده است . ايرج افشار